Eerste onderzoekprojecten

Met de financiële steun van Fonds Gezond Geboren zijn de eerste onderzoekprojecten van start gegaan.

De rol van de placenta bij “te klein en te vroeg geboren” in het Universitair Medisch Centrum in Utrecht

Dr. B.B. van Rijn, Prof. Dr. A. Franxs e.a.

In Nederland worden jaarlijks ongeveer 500 kinderen te vroeg en met een zeer laag geboortegewicht geboren (<1000 gram), veelal in de universitaire ziekenhuizen. De meeste kinderen blijven in leven maar daarvan krijgt ongeveer een kwart ernstige ontwikkelingsproblemen. Het zeer lage geboortegewicht komt meestal door een verstoorde functie van de placenta (moederkoek). Er is onvoldoende kennis om te begrijpen welke aanpassingen in de placenta van deze kinderen verantwoordelijk zijn voor de ontwikkelingsproblemen bij het kind.

In deze studie wordt placentaweefsel van kinderen met een vroege ernstige groeivertraging onderzocht met behulp van moderne epigenetische (DNA) technieken, waarmee veranderingen in de functie van de genen worden bestudeerd. Daarmee komt er hopelijk een antwoord op de vraag hoe de placenta de normale groei en ontwikkeling van de baby ondersteunt. Het project is een samenwerking tussen het Geboortecentrum van het Wilhelmina Kinderziekenhuis in Utrecht, de afdelingen Nierziekten en Moleculaire Oncologie van het UMC Utrecht en het Institute for Developmental Sciences in Southampton.

De OptiMUM studie; de behandeling van posttraumatische stress-stoornis (PTTS) en bevalangst bij zwangeren in het OLVG te Amsterdam

Dr. M.G. van Pampus e.a.

Een traumatisch ervaren bevalling kan leiden tot een posttraumatische stress-stoornis (PTTS). Dit komt voor bij 1-3% van alle bevallingen. Na een vroeggeboorte kan dit percentage oplopen tot 14%. Daarnaast komen ernstige vormen van angst voor de bevalling voor in circa 7,5% van alle eerste zwangerschappen. Bij deze angststoornissen is er een grotere kans op zwangerschapscomplicaties, het afbreken van de zwangerschap, zorgmijding of verzoeken om een keizersnee.

In deze studie wordt de effectiviteit bestudeerd van psychologische behandeling van de angststoornis tijdens de zwangerschap door de zwangerschapsuitkomsten en de subjectieve tevredenheid in een behandelde groep te vergelijken met die in een onbehandelde groep. De behandeling bestaat uit “Eye Movement Desensitization and Reprocessing Therapy”.

DNA onderzoek bij pre-eclampsie in het Erasmus Medisch Centrum in Rotterdam

Drs. E.M. Herzog, Dr. A.J. Eggink, Prof. Dr. Steegers-Theunissen e.a.

Pre-eclampsie (zwangerschapsvergiftiging) is een belangrijke oorzaak voor groeivertraging en vroeggeboorte. Deze kinderen hebben op volwassen leeftijd ook een grotere kans op het ontwikkelen van hart- en vaatziekten. Veranderingen in de ontwikkeling van bloedvaten van het ongeboren kind tijdens de zwangerschap spelen hierin een belangrijke rol. De onderzoeksvraag is of deze veranderingen worden veroorzaakt door wijzigingen in de programmering van het DNA, het materiaal waarin onze erfelijke eigenschappen zijn opgeslagen.

In de Rotterdam Predict-Studie worden zwangerschappen met en zonder pre-eclampsie vergeleken. In weefsel van de placenta (moederkoek), de navelstreng en het navelstrengbloed wordt onderzocht of er veranderingen in de programmering van het DNA aanwezig zijn, die in verband staan met de pre-eclampsie en het optreden van hart- en vaatziekten bij deze kinderen op latere leeftijd.

Immunologisch onderzoek in het Universitair Medisch Centrum Groningen

Dr. S.J. Gordijn, Dr. J.R. Prins, Prof. Dr. Scherjon e.a.

De placenta (moederkoek) en de baby bevatten voor de moeder lichaamsvreemde cellen omdat die eigenschappen van de vader bevatten. Tijdens de zwangerschap worden deze cellen door het afweersysteem van de moeder geaccepteerd. De natuurlijke afweer wordt als het ware onderdrukt. Als deze acceptatie niet optimaal verloopt kunnen complicaties, zoals groeivertraging, vroeggeboorte en zwangerschapsvergiftiging, optreden.

Hoe de acceptatie precies wordt geregeld is niet bekend. Het Y chromosoom, het chromosoom dat bepaalt of de baby een jongen of een meisje wordt, heeft invloed op de kenmerken van de cellen. In deze studie worden -met behulp van immunologische onderzoekstechnieken in stukjes placenta- twee onderzoekvragen beantwoord: Verloopt de afweerreactie van de moeder in het begin van de zwangerschap bij een jongen in de baarmoeder anders dan bij een meisje? Verloopt de afweerreactie in geval van zwangerschapscomplicaties (groeivertraging en vroeggeboorte) anders dan normaal?

Effecten en kosten van calciumsuppletie tijdens de zwangerschap: een evidence sythese in Universiteit Maastricht

Dr. L.J.M. Smits, Prof. Dr. C. Dirksen e.a., Vakgroep Epidemiologie 

Bij een op de twintig zwangerschappen ontstaat pre-eclampsie (zwangerschapsvergiftiging), een complicatie die voor moeder en kind levensbedreigend kan zijn en gepaard gaat met groeivertraging en vroeggeboorte.

Onderzoek heeft aangetoond dat inname van extra calcium de kans op het ontwikkelen van pre-eclampsie sterk kan verminderen, vooral bij een verhoogde kans op pre-eclampsie (bijvoorbeeld na een vorige zwangerschap met pre-eclampsie) en bij vrouwen met een te lage calciuminname (circa 50% van alle vrouwen in de vruchtbare periode). Met extra inname van calcium via calciumsupplementen zal de kans op pre-eclampsie en vroeggeboorte afnemen evenals de hoge behandelkosten daarvan.

Het doel van deze studie is om met behulp van literatuurgegevens een realistische berekening te maken van te verwachten gezondheidseffecten en economische kosten en baten van calciumsuppletie aan alle Nederlandse zwangeren of aan specifieke risicogroepen. Ook zal via een internet-enquête aan zorgverleners (verloskundigen en gynaecologen) om hun mening hierover worden gevraagd.

De resultaten van deze studie maken een betere beoordeling mogelijk van voor- en nadelen, kansen en mogelijke obstakels rondom calciumsuppletie bij Nederlandse zwangeren.

Vroege en late pre-eclampsie en de epigenetische programmering van het Nitric Oxide systeem in het Erasmus MC Rotterdam

M. Gharsalli, Prof. Dr. R.P.M. Steegers Theunissen e.a. 

Pre-eclampsie (PE) is een zwangerschapscomplicatie die gekenmerkt wordt door hoge bloeddruk en eiwitverlies in de urine. Deze complicatie, die in 2 – 8% van alle zwangerschappen voorkomt, kan levensbedreigend zijn voor de moeder en het (ongeboren) kind. De echte oorzaak van PE is tot op heden, ondanks vele pogingen daartoe, nog niet opgehelderd.

Nitric Oxide (NO) is molecuul dat gerekend wordt tot de vrije radicalen en waarvan de functie in 1998 door Nobelprijswinnaars werd ontdekt. NO is een regulerend molecuul met een sterke vaatverwijdende eigenschap. Er zijn aanwijzingen dat het NO‐systeem van invloed is op de binnenbekleding (endotheel) van de moederlijke vaatwand en op de ontwikkeling van de placenta (moederkoek). Verstoringen van het NO‐systeem, met schade aan het endotheel als gevolg, kunnen bijdragen tot het ontstaan van PE.

In dit pilot project wordt onderzoek gedaan naar de programmering van de genen van het NO‐systeem in de placenta en de endotheelcellen van de navelstreng. Gekeken wordt of deze programmering bij vroeg en laat in de zwangerschap optredende PE verschilt van die in een controle groep. Hiermee wordt gehoopt ,meer inzicht te krijgen in de ontstaanswijze, mogelijkheden voor preventive en opties voor behandeling van dit ziektebeeld.

Verbetering van kwaliteit van leven voor vrouwen die een zwangerschap met hoge bloeddruk hebben doorgemaakt door VUMC in samenwerking met het AMC in Amsterdam

Prof. Dr. Ch. de Groot, P. Teunissen, H. Anema en Dr. W. Ganzevoort

Een op de tien zwangerschappen wordt gecompliceerd door hoge bloeddruk. Deze complicatie kan op korte en lange termijn gevolgen hebben voor de vrouw en haar kind. Uit recent onderzoek blijkt dat vrouwen met hoge bloeddruk in de zwangerschap een verhoogd risico hebben op hart- en vaatziekten later in het leven. Ongeveer een derde van alle vrouwen in Nederland overlijdt aan hart- en vaatziekten. Dit is daarmee de meest voorkomende doodsoorzaak.

Kortom, door een gecompliceerde zwangerschap kunnen vrouwen met een hoger risico op hart- en vaatziekten opgespoord worden op een relatief jonge leeftijd. Met gerichte interventies zoals lifestyle adviezen kunnen risicofactoren worden gereduceerd met als uiteindelijk gevolg minder sterfte en betere kwaliteit van leven later.

In deze studie wordt een “op maat gemaakte interventie” ontwikkeld om risicofactoren van hart- en vaatziekten te reduceren door gebruik te maken van een “app”. Daarvoor zullen we risicofactoren en interventies voor hart- en vaatziekten in kaart brengen. Aan de hand van een analyse om na te gaan of en welke veranderingen vrouwen bereid zijn te doen, wordt een “app” ontwikkeld die moet helpen risicofactoren voor hart- en vaatziekten te verkleinen.

Een vergelijkend onderzoek naar de functie van celmembraan deeltjes van de placenta bij normale zwangerschappen en zwangerschappen met pre-eclampsie in het UMC Groningen, in samenwerking met University Hospital Jena in Duitsland

Drs. C. Göhner, Prof. Dr. S.A. Scherjon e.a.

De Placenta (moederkoek) en de zich ontwikkelende baby bestaan voor de helft uit erfelijk materiaal van de vader. Tijdens de zwangerschap worden deze lichaamsvreemde cellen door het afweersysteem van de moeder geaccepteerd. De natuurlijke afweer wordt als het ware onderdrukt waardoor de zwangerschap wordt geaccepteerd. Voor het tot stand komen van deze onderdrukking produceert de placenta diverse factoren waaronder deeltjes van celmembraan (Extracellullaire Membraan Vesicles, afgekort EMV‘s). Deze kleine biologisch actieve deeltjes transporteren informatie naar andere cellen en vormen daarmee een belangrijke communicatie tussen de placenta en de moeder.

In recent onderzoek bleek dat EMV’s een rol spelen bij het ontstaan van pre-eclampsie (zwangerschapsvergiftiging). Mogelijk zijn de EMV’s bij deze aandoening, in vergelijking tot een normale zwangerschap, minder effectief in het aanpassen van het afweersysteem bij de moeder.

In dit project wordt onderzocht hoe EMV’s, afkomstig van gezonde placenta’s en van pre-eclamsie placenta’s, hun specifieke invloed hebben op cellen die bij de afweer betrokken zijn. De resultaten van dit onderzoek kunnen preventie en behandeling van pre-eclampsie dichterbij brengen.

> Steun Gezond Geboren en doneer